شمول مالی و روندهای تحقق آن در سطح جهان


شمول (فراگیری مالی) یا Financial Inclusion جایی است که افراد و کسب‌وکارها به محصولات و خدمات مالیِ سودمند و مقرون‌ به‌صرفه‌ای دسترسی داشته باشند که نیازهای آن‌ها را به‌شکلی پایدار و پاسخ‌گو، مرتفع می‌کنند. «فراگیری مالی» به صورت «دسترس‌پذیری» و «مساوات در فرصت‌های دستیابی» به خدمات مالی تعریف می‌شود. ]1[

تعریف OECD: شمولیت مالی عبارتست از فرایند توسعه دسترسی کافی، به هنگام و با هزینه کم به خدمات و محصولات مالی و کمک به افزایش استفاده از آن توسط عموم افراد جامعه.

تعریف عمومی: ارائه خدمت مالی ارزان قیمت به بخش کم درآمد یا کم بهره مند جامعه..

هدف اصلی فراگیری مالی این است که خدمات مالی، نیازهای خاص کاربران را، بدون تبعیض، برآورده سازد.

تخمین زده شده است که در سال 2013 حدود 2 میلیارد نفر از جمعیت بزرگسال جهان به گونه‌هایی از خدمات مالی رسمی که توسط موسسات مالی قانونی ارائه‌ می‌شود، دسترسی نداشته‌اند.]2[  همچنین در اکتبر سال 2018 تخمین زده شده است که حدود 7/1 میلیارد نفر از جمعیت بزرگسال جهان به خدمات مالی دسترسی ندارند. ]3[

موضوع شمولیت خدمات مالی و توسعه آن از بعد از سال 2000 اهمیت بیشتری پیدا کرد، زمانی که مشخص شد بین توسعه شمولیت مالی و کاهش فقر ارتباط مستقیم وجود دارد.

نمونه‌ای از تلاش‌های صورت‌گرفته در سطح جهان

1- برنامه‌‌ی Bali Fintech Agenda

موسسه‌ی IMF (The International Monetary Fund) با همکاری گروه بانک جهانی، برنامه‌ای تحت عنوان Bali Fintech Agenda ایجاد کرده‌اند که شامل 12 المان سیاست‌گذاری است و هدف آن کمک به کشورهای عضو برای بهره‌گیری از فرصت‌ها و مزیت‌های ناشی از پیشرفت‌های سریع در فین‌تک می‌باشد.این برنامه، چارچوبی برای مسائل سطح کلانِ کشورها پیشنهاد می‌دهد که این کشورها باید در مباحث سیاست داخلی خود آن را مورد توجه قرار دهند. این برنامه، چرچوبی جهت حمایت از اهداف توسعه‌ی پایدار، به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد که در آن‌ها دسترسی به خدمات مالی محدود است، ارائه می‌دهد. ]3[

READ  شکاف دیجیتالی سازمان‌ها و ویروس کرونا

2- برنامه مقدماتی جهانی شمول مالی (FIGI)

برنامه مقدماتی جهانی شمول مالی تحت عنوان  FIGI برنامه اقـدامات سـه سـاله ای بـرای توسـعه مالیـه دیجیتـال و سرعت دادن به رشد آن و توسعه شمول مالی در كشورهای در حال توسعه است. ایـن برنامـه در راسـتای دسـتیابی بـه سیستم های مالی بر روی تكنولوژی هـای حـوزه فنـاوری اطلاعـات و ارتباطـات (ICT) سـرمایه گـذاری مـی كنـد. پروژه FIGI  دو جریان اثرگذاری موازی شامل یك جریان كار عملی و یك جریان كار علمی را دنبال می كند. ]4[

FIGI متعلق به گروه مطالعاتی اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) در زمینه خدمات مالی دیجیتالی است كه از سـال 2014 تا 2016 فعالیت نموده است، گروهی كه 85 توصیه برای سیاستگذاری در حوزه خدمات مـالی دیجیتـالی و 28 گـزارش پشتیبانی موضوعی صادر كرده است. پیشنهاد برای راه اندازی این گروه دقیقا در زمان مناسبی مطرح شده است؛ چراكـه مطالعات موردی دركشورهای بزرگ در حال انجام است و كشورهای در حال توسـعه راه هـای اسـتفاده از كانـال هـای دیجیتال را برای بهبود شمول مالی افزایش می دهند. همچنین شركت های ICT و خدمات مالی در حـال حركـت بـه سمت فضای رقابتی جدیدی هستند و هر بخش تعیین كننده مزیت های رقابتی خاصـی اسـت كـه آنهـا مـی تواننـد از تخصص های مختلف خود در آن استفاده كنند. این در حالی است كه قـانون گـذاران بخـش ICT و خـدمات مـالی بـا مأموریت ها و تخصص های مختلف، دیدگاه های مختلفی درباره فرصت ها و خطرات مربوط بـه امـور مـالی دیجیتـال دارند. ]4[

با ادامه و شناخت این روند رو به رشد، تلاش های مختلف بین المللی برای ارائه رهنمود و استراتژی هایی  بـرای كمك به شمول مالی صورت گرفت. گفتنی است، گروه ITU در ایجاد انسجام بیشتر برای این تلاش‌هـا موفـق عمـل كرده است.

READ  PasPay

 ITU با همكاری بیش از 60 سازمان از بیش از 30 كشور تشكیل شده است. منحصربفرد بودن این گـروه مطالعـاتی از جایی آغاز شد كه یك گروه بزرگ با وجود انگیزه های مالی توانستند بصورت متحد عمل كنند. بزرگترین رم ز موفقیـت گروه ITU روح همكاری جاری در آن بود كه در میان مجموعه بسیار متنوعی از اعضای آن به وجود آمده بود. اعضـای این گروه توانسته اند خطوط ارتباطی جدیدی را برای ایجاد یك درك قوی از اجزای اكوسیستم تامین مالی دیجیتال باز نموده و نقطه تبدیل خلاقیت و نوآوری به رشد  را بیابند. دیكشنری DFS كه توسط گروه مطالعـاتی  ITUتـدوین شـده است و نشریه مشترك ITU و  UPUنقش مهمی در نیل به اهداف اصلی شمول مالی ایفـا خواهنـد كـرد. در نهایـت و بطور خلاصه می توان گفت این گروه مطالعاتی با گرد هـم آوردن مجموعـه متفـاوتی از تخصـص بـه مجموعـه ای از چالش های مختلف پاسخ می دهد. فعالیت FIGI یك مدل همكاری وعامل تعیین كننـده ای در دسـتیابی بـه اهـداف توسعه پایدار ملل متحد خواهد بود. ]4[

3- طرح دسترسی مالی

یک مرکز پژوهشی در دانشگاه نیویورک است که بررسی می‌کند که خدمات مالی چگونه می‌تواند نیازهای خانوارهای فقیر را بهتر برآورده سازد و باعث بهبودی زندگی آن‌ها شود نشانی تارگاه این مرکز http://www.financialaccess.org می‌باشد.

4- مشارکت جهانی برای شمول مالی

سازمانی وابسته به گروه 20 و یک زیرساخت برای کشورهای گروه ۲۰ دیگر کشورهای علاقه‌مند و ذی‌نفعان مرتبط است که با هدف اجرای عملیاتی شمول مالی به‌ویژه اجرای «برنامه‌ی عمل شمول مالی گروه ۲۰» فعالیت می‌کند. نشانی تارگاه این سازمان   http://www.gpfi.orgمی‌باشد.

READ  چطور اولین پروژه هوش مصنوعی خود را انتخاب کنید؟

5-  چند کارگروه که در زمینه‌ی فراگیری مالی و فراگیری نوآوری‌های مالی فعالیت دارند

این کارگروه‌ها همگی از سال 2010 تا به امروز و به شکل تدریجی شکل گرفته‌اند. در نشانی https://www.afi-global.org/working-groups می‌توانید اطلاعات مفیدی در مورد آن‌ها کسب نمایید.

  • Consumer Empowerment and Market Conduct (CEMC) Working Group
  • Financial Inclusion Strategy (FIS) Peer Learning Group;
  • Financial Inclusion Data (FID) Working Group;
  • Proportionate Application of Global Standards (GSP) Working Group;
  • Digital Financial Services (DFS) Working Group;
  • SME Finance (SMEF) Working Group

سایر رویکردها در جهان

به‌صورت کلی، برجسته‌ترین رویکردها در راستای فراگیر شدن نوآوری‌های مالی در جهان شامل موارد زیر است:

  1. گسترش فین‌تک‌ها از طریق شراکت با آن‌ها
  2. توسعه‌ی پوشش بیمه‌ای
  3. ایجاد و توسعه‌ی قابلیت‌های مالی مشتریان و شهروندان
  4. به‌کارگیری تحلیل داده‌ها
  5. بهبود مدل‌های بانک‌داری مبتنی بر عامل
  6. دیجیتالی‌سازی تجربه‌ی مشتری

منابع و مراجع

[1] Nanda, Kajole; Kaur, Mandeep (2016). “Financial Inclusion and Human Development: A Cross-country Evidence”. Management and Labour Studies. 41 (2): 127153. doi:10.1177/0258042X16658734.

[2] Fisher, J. P; Hsu, C (2012). “Differences in Household Saving Between non-Hispanic White and Hispanic Households”. Hispanic Journal of Behavioral Sciences. 34 (1): 137–159. doi:10.1177/0739986311428891

[3] The Bali Fintech Agenda: A Blueprint for Successfully Harnessing Fintech’s Opportunities, International Monetary Fund, October 11, 2018

]4 [مهسا برناكی، دسترسی جهانی به خدمات مالی در بستر شمول مالی، امور بين الملل پست بانك ايران-آبان 97

[5] Mainstreaming Financial Inclusion: Best Practices,

https://www.centerforfinancialinclusion.org/about/what-we-do/mainstreaming-financial-inclusion-best-practices/

مقالات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *